Tu jesteś:
Poradnik - Terminy poligraficzne
Addytywny model barw – metoda uzyskiwania dowolnej barwy przez zmieszanie w różnych proporcjach światła o trzech barwach prostych. Ze względu na dominująca rolę w widmie barwnym promieniowania w zakresach czerwieni, zieleni i niebieskiego, model addytywny najlepiej sprawdza się w przypadku użycia RGB jako jego barw podstawowych.
Anti-aliasing – metoda unikania schodków pojawiających się podczas rasteryzacji grafiki wektorowej polegającej na nieznacznym zmiękczeniu skośnych krawędzi obiektów.
Barwa – wrażenie wywołane w mózgu przez działające na oko promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie (380-780 nm). Istnieją rozmaite sposoby opisu barwy, np: przy użyciu przestrzeni barwnych lub za pomocą rozkładu widmowego.
Bitmapa – zob. rastrowa grafika.
CMYK – skrót do angielskich nazw barw farb triadowych (Cyan, Magenta, Yellow, blacK). Jest to tzw. substraktywny model barwny, oparty o mieszanie farb (C, M, Y). Mieszaniu teoretycznie mogą podlegać wyłącznie trzy barwy (C, M, Y), aby uzyskać wszystkie odcienie barw, w tym także szarości aż do pełnej czerni, lecz w wyniku niedoskonałości farb stosuje się dodatkowo farbę czarną dla nadania czystości jej odcienia. Model ten stosowany jest powszechnie do uzyskiwania wielobarwnych odbitek drukowych.
Color Managment System (CMS) – system zarządzania barwą, zapewniający komunikację między urządzeniami (wejścia, wyświetlania i wyjścia) w celu zapewnienia dokładności reprodukcji barw. „Sercem” takiego systemu jest przestrzeń barwna niezależna od urządzenia (najczęściej CIE LAB), służąca jako wspólny język urządzeń operujących własnymi przestrzeniami barwnymi (RGB skanera, RGB monitora, CMYK drukarki laserowej czy druku offsetowego). Rolę tłumaczy odgrywają tu profile barwne urządzeń.
Computer-to-Film – metoda tworzenia form drukowych przy wykorzystaniu naświetlonego w naświetlarce laserowej filmu. Wymaga przeniesienia obrazu z filmu droga kopiowania na formę drukową (np. płytę offsetową).
Computer-to-Plate – metoda tworzenia form drukowych (np. płyt offsetowych czy fleksograficznych) bez pośrednictwa filmu, przy użyciu maszyny
do wykonywania form drukowych .
Computer-to-Press – metoda tworzenia form drukowych bezpośrednio
w maszynie drukującej. Umożliwia rozpoczęcie drukowania natychmiast po wykonywaniu form w maszynie drukującej, skracając czas przestoju maszyny przy zmianie zmówienia.
Computer-to-Print – drukowanie bez użycia tradycyjnie pojmowanej formy drukowej, z możliwością wymiany danych przy każdym egzemplarzu
(tzw. personalizacja druku). Metoda realizowana najczęściej techniką eletrostatyczną, magnetogfraficzną lub atramentową.
Densytometr – przyrząd pomiarowy służący do wyznaczania gęstości optycznej dla światła przechodzącego lub odbitego.
EPS – z ang. Encapsulated PostScript, czyli plik postsciptowy, który można umieścić w innym pliku postsciptowym. Stosowany do zapisu grafiki bitmapowej, wektorowej oraz łączącej oba rodzaje.
Gamut – zakres barw możliwych do zreprodukowania przez dane urządzenie. Stosuje się także zamiennie 0rodzime określenie „gama barw”.
GCR – usuwanie składowej achromatycznej (Grey Component Replacement) w procesie CMYK. Zastąpienie pewnej ilości składowej achromatycznej, realizowanej przez CMY, we wszystkich barwach odbiegających od barw czystych (inaczej niż UCR, który działa tylko na tony neutralne) odpowiednią ilością składowej czarnej. Funkcja ta jest szczególnie skuteczna w przypadku ilustracji zawierających dużo elementów achromatycznych (np. reprodukcje monet). Ułatwia wówczas prawdziwą reprodukcję barw zbliżonych do neutralności. W dużym stopniu zmniejsza zużycie farb CMY.
Gęstość maksymalna (Dmax) – najwyższa wartość gęstości oryginału lub reprodukcji.
Gęstość minimalna (Dmin) – najniższa wartość gęstości oryginału lub reprodukcji.
Gęstość optyczna – wielkość charakteryzująca ilość promieniowania przechodzącego przez materiał transparentny (diapozytyw lub negatyw) lub odbitego od materiału nieprzejrzystego (fotografia, odbitka drukarska). Jej wartość oblicza się jako ujemny logarytm współczynnika przepuszczania lub odbijania światła. Teoretycznie gęstość optyczna może przybierać wartości od zera (ciało doskonale białe lub idealnie czarne), lecz w praktyce poligraficznej jej zakres jest ograniczony przedziałem 0,03-5 dla materiałów ransparentnych, zaś dla materiałów odbijających światło mieści się w granicach 0,1-3.
GIF – ang. raphic Interchange Format; licencjonowany przez Compu-Serve format zapisu grafiki rastrowej o głębokości bitowej od 1 do 8 bitów, zapisujący wyłącznie tzw. barwę indeksowaną (od 2 do 256 różnych wartości). Umożliwia przezroczystość obrazów względem tła. Stosowany często do tworzenia internetowej grafiki animowanej.
Głębia bitowa – liczba bitów opisujących możliwe do uzyskania wartości tonalne jednego piksela obrazu. 1-bitowa głębia odpowiada dwóm wartościom, najczęściej barwie czarnej i białej; 8-bitowa oznacza 256 wartości (najczęściej odcieni szarości), 24-bitowa - 16 777 216 wartości. Współcześnie produkowane skanery często używają głębi 36, 42 czy nawet 48 bitów (3 x 12, 14, 16 bitów); zebrany w ten sposób nadmiar informacji umożliwia dokonanie bardzo głębokich korekcji obrazu cyfrowego bez utraty jakości.
Hexachrome – opatentowana przez firmę Pantone przestrzeń barwna oparta na sześciu podstawowych barwach (farbach drukarskich). Oprócz nieco zmodyfikowanej triady CMYK stosowane są dodatkowo farba zielona i pomarańczowa. Umożliwia reprodukcję o wiele szerszej gamie niż CMYK.
Hi-Fi color – standardy druku wielobarwnego, zawierającego więcej niż cztery barwy triadowe, np. dodatkowo zielony, pomarańczowy, niebieski, dla uzyskania większej gamy barw (np. Pantone Hexachrome).
Histogram – wykres słupkowy obrazujący liczbę pikseli na osi wartości tonalnej obrazu cyfrowego. Ilustruje rozkład tonów w obrazie cyfrowym.
HSB – model barwy używający intuicyjnych pojęć: odcienia barwy (ang. hue), nasycenia lub czystości barwy (ang. saturation, chroma, intensity) oraz jej jasności (ang. lightness, brightness, value). Podobne znaczenie mają modele oznaczone skrótami HSL, HSV, LCH.
ICC – od ang. International Colo Consortium - organizacja skupiająca firmy działające na rynku systemów graficznych i reprodukcji barwnej, powołana w celu uzgadniania standardów dla zarządzania barwą.
Impozycja – od ang. imposition (montaż); rozmieszczenie drukowanych elementów (stron, użytków) na formie kopiowej lub drukowej, z uwzględnieniem sposobu drukowania i oprawy; np. tworzenie tzw. składek introligatorskich. Zwyczajowo terminem tym określa się tzw. montaż elektroniczny, wykonany przy użyciu komputera.
Jednotonalne obrazy (obrazy kreskowe, kreski) – zawierające oprócz barwy podłoża, np. bieli papieru, tylko jedna wartość tonalną, np. czerń.
JPEG – jeden z popularnych formatów zapisu plików graficznych, opracowany przez organizację Joint Photographic Expert Group. Dzięki specjalnej metodzie kompresji, zwanej kompresją stratną (można regulować poziom szarości ilustracji: im mniej szczegółów, tym mniejszy plik), pliki JPEG mogą osiągać bardzo małe obrazy lecz kosztem jakości obrazu. Przy zapisie plików EPS z kodowaniem JPEG należy używać najwyższej jakości. W żadnym razie nie wolno wielokrotnie zapisywać pliku z kompresją JPEG - kompresja stratna każdorazowo pogłębi degradacje obrazu.
Kalibracja – regulacja urządzenia na drodze pomiaru jego odchyłek od wartości standardowych i użycia zebranych danych do kompensacji owych odchyłek podczas normalnej pracy. Kalibracja w procesach reprodukcyjnych stosuje się w celu zwiększenia dokładności odtwarzania urządzeń wejściowych i wyjściowych, jak skanery, monitory, naświetlarki.
Kanał – w obrazie cyfrowym: dane odpowiadające jednej barwie składowej (np. red w RGB lub cyan w CMYK) bądź, szerzej, dane jednego z wymiarów przestrzeni barwnej. Kanał należy rozumieć jako obraz cyfrowy o ustalonej głębi bitowej, najczęściej 8 bitów (256 wartości), którego wartości tonalne reprezentują intensywność danej barwy.
Kąt rastra – kąt o jaki odchylone są od pionu linie łączące sąsiednie punkty rastra.
Klin szarości – zestaw pól rastrowych o różnych wartościach tonalnych, umieszczamy na formie kopiowej (filmie) i drukowej w celu kontroli warunków tworzenia form i drukowania.
Kolor – parametr barwy określający jej pochodzenie od jakiejś barwy czystej, np. zieloność, niebieskość, żółtość. Odpowiada angielskiemu terminowi hue.
Kolorymetr – urządzenie do pomiaru barwy światła emitowanego lub odbitego na podstawie analizy RGB.
Kompresja – 1. Zwężenie zakresu tonalnego obrazu cyfrowego, wywołanie obniżonego kontrastu. 2. Kodowanie obrazów cyfrowych w celu zmniejszenia objętości powstałego pliku. Może mieć charakter bezstratny, niepogarszający jakości obrazu (np. kompresja LZW) lub stratny (np. w przypadku formatu JPEG).
Kształt punktu rastrowego – cecha rastra wpływająca na jego zachowanie podczas oraz na odwzorowanie tonów i szczegółów obrazu.
Linearyzacja – procedura doprowadzająca urządzenie do stanu, w którym dane na wyjściu urządzenia w sposób liniowy odzwierciedlają dane na jego wejściu.
Liniatura rastra – gęstość punktów rastra na jednostkę długości, mierzona zgodnie z kątem rastra. Wyrażana w lpi (lines per inch - liniach na cal) lub lpc (liniach na centymetr).
Mora – regularny deseń widoczny na wydruku, powstały w wyniku interferencji światła na dwóch lub więcej strukturach siatkowych (rastrach) obecnych w obrazie. Przyczyną mory może być np. niewłaściwy dobór parametrów rastrów w drukowaniu wielobarwnym lub regularny wzór na oryginale (drobna kratka, pończochy, oryginał z nieusuniętym rastrem itp.)
Nasycenie – parametr barwy opisujący jej czystość. Maksymalne nasycenie mają barwy proste (monochromatyczne), minimalne nasycenie - barwy niekolorowe (szarości od czerni do bieli). Odpowiada ang. saturation lub chroma.
Naświetlarka – precyzyjne urządzenie tworzące światłem lasera obraz na filmie światłoczułym (naświetlarka do filmów) lub w warstwie kopiowej form drukowych (naświetlarka do płyt).
OPI – ang. Open Prepress Interface, system gromadzenia i udostępniania plików graficznych rastrowych, wykorzystujący na etapie przygotowania stron podglądy niskiej rozdzielczości. Ułatwia i przyśpiesza przygotowanie publikacji z dużą ilością wielobarwnej grafiki (kolorowe czasopism, katalogi itp.).
PDF – od ang. Portable Document Format (przenośny format dokumentu); stworzony przez firmę Adobe format danych, w którym przy użyciu mechanizmów kompresji zapisywane są wszystkie elementy drukowanego dokumentu: tekst wraz z czcionkami oraz grafika rastrowa i wektorowa. Format PDF używany jest m.in. do dystrybucji podręczników obsługi programów komputerowych oraz do wymiany złożonych dokumentów między systemami operacyjnymi (np. PC - Mac). Coraz częściej wykorzystuje się go także w systemach prepress, m.in.do montażu elektronicznego i naświetlania. W tych obszarach PDF zdaje się coraz agresywniej wypierać język PostScript, dzięki swym niewątpliwym zaletom, jak m.in. możliwość edycji do ostatniej chwili, skuteczna kompresja czy łatwość manipulacji.
PICT – standardowy format zapisu grafiki rastrowej i wektorowej w systemie MacOS.
Piksel – w grafice rastrowej fragment obrazu o elementarnej wielkości, czyli najmniejszy punkt, jaki może zostać wyświetlony lub wydrukowany.
Pikselizacja – widoczne na ekranie lub na wydruku piksele. Zjawisko wynikające ze zbyt małej rozdzielczości obrazu w stosunku do rozdzielczości urządzenia wyjściowego.
Posteryzacja – brak łagodnych przejść tonalnych; przyczyną czego może być np. nieodpowiednie przygotowanie pliku bitmapowego (brak poziomów pośrednich w wyniku nadmiernego kontrastowania) lub zbyt wysoka liniatura rastra w stosunku do rozdzielczości urządzenia wyjściowego.
PostScript – język programowania wysokiego poziomu, służący do opisu strony do druku, wykorzystywany do przekazywania informacji z komputera do urządzeń wyjściowych (np. naświetlarki). Zawiera komendy umożliwiające umieszczanie grafiki rastrowej i wektorowej, nadawanie parametrów barwnych obiektom, decydowanie o rastrowaniu itp.
Profil barwny – (inaczej profil ICC) komputerowy plik danych zawierający opis przestrzeni barwnej urządzenia, wykorzystywany w systemie zarządzania barwą, a także procedury transformacji między przestrzeniami barwnymi.
Próba barwna – wykonany przez kopiowanie naświetlonych filmów (tzw. próba analogowa) lub przy użyciu urządzenia drukującego (tzw. próba cyfrowa) wydruk, którego zadaniem jest stwierdzenie poprawności przygotowania do druku. Próby analogowe umożliwiają sprawdzenie właściwego pasowania filmów, prawidłowego rastrowania czy zasygnalizowanie zjawiska mory; ich wierność w odtwarzaniu barw ogranicza się jedynie do druku offsetowego na papierach powlekanych. Próby cyfrowe przy poprawnej kalibracji mogą symulować bardzo szeroki zakres technik drukowania i podłoży drukowych. Są także jedynym rozwiązaniem
w przypadku stosowania metody Computer to Plate lub Computer to Press.
Przestrzeń barwna – zestaw parametrów opisujących barwę jako punkt
w przestrzeni zbudowanej względem trzech osi (np. RBG, CMY, XYZ, Lab).
Przyrost punktu rastrowego – zmierzona za pomocą densytometru odchyłka między rastrową wartością tonalną na formie kopiowej (filmie) a wartością tonalną na odbitce drukowej. Przyrost zależy m.in. Od rodzaj techniki drukowania, maszyny drukującej, rodzaju i gatunku podłoża. Jego przyczyn należy upatrywać w odkształceniu warstwy farby na formie (niekiedy także samej formy, np. w technice fleksograficznej), rozpływaniu się formy na podłożu – te dwie przyczyny stanowią mechaniczną składową przyrostu oraz tzw. pełzaniu światła.
Raster – dawniej: płytka szklana z nacięciami umożliwiająca rastrowanie; obecnie terminem tym określa się struktury reprodukowanego obrazu, złożone z regularnie rozmieszczonych punktów o zmiennej wielkości (raster tradycyjny, krzyżowy, AM) albo nieregularnie rozmieszczonych punktów stałej wielkości (raster stochastyczny, FM).
Rasteryzacja – zamiana danych graficznych wektorowych na obraz rastrowy o odpowiedniej głębokości bitowej i rozdzielczości.
Rastrowanie – metoda reprodukcji obrazów wielotonalnych, używająca matrycy różnokształtnych punktów o zmiennej wielkości (tzw. rastry krzyżowe) lub zmiennej ilości jednakowych punktów (tzw. rastry stochastyczne). Terminem tym określa się również sam proces tworzenia obrazu w urządzeniu drukującym.
RGB – jest skrótem od angielskich nazw barw filtrów (Red, Green, Blue). Stanowi tzw. addytywny model barwy. Stosowany powszechnie do uzyskiwania wielobarwnych obrazów, np. w telewizji czy na monitorze komputera, oraz, w przypadku skanerów, do analizy obrazu wielobarwnego. Jest ściśle związany z określonym typem urządzenia.
RIP – ang. Raster Image Processor, urządzenie (RIP sprzętowy) lub program (RIP programowy), zamieniające dane zapisane w języku PostScript na obraz rastrowy dostosowany do współpracującego urządzenia. Dodatkową funkcją RIPów jest również m.in. możliwość podglądu pracy, różne parametry rastrowania, ustawienia prac na filmie, impozycja, zalewkowanie, powielanie użytków itp.
Rozbarwienie (separacja, wyciąg barwny) – zamiana danych graficznych kompozytowych, czyli takich, gdzie elementowi obrazu przypisane są łącznie wartości w jakimś modelu barwnym (np. RGB, Lab, CMYK) na osobne obrazy w odcieniach szarości, odpowiadające poszczególnym farbom drukarskim (najczęściej CMYK).
Rozdzielczość – liczba pikseli obrazu przypadająca na jednostkę długości. Używane jednostki to dpi (dots per inch czyli punkty na cal) oraz dpc (punkty na centymetr).
Separacja – zob. rozbarwienie.
Skaner – urządzenie odczytujące obraz i zamieniający go na postać cyfrową o odpowiednich parametrach rozmiaru, rozdzielczości i głębokości bitowej. Ze względu na konstrukcje wyróżnia się skanery bębnowe i płaskie.
Substraktywy model barwny – metoda uzyskiwania dowolnej barwy przez filtrowanie światła przy użyciu trzech filtrów.
TIFF – ang. Tagged Image File Format, format plików grafiki rastrowej, zapisujący głębie bitową. Najbardziej rozpowszechniony, a jednocześnie łatwo przenośny między platformami systemów operacyjnych.
Trapping – zob. zalewkowanie.
Wektorowa grafika – typ grafiki komputerowej, gdzie obraz tworzony jest na podstawie jego matematycznego opisu, określającego długość, kształt i pozycję prowadzonych na płaszczyźnie linii. Opis ten najczęściej używany tzw. geometrii bezierowej, w której krzywe maksymalnie trzeciego stopnia przy użyciu punktów węzłowych i stycznych z nich wychodzących.
Zalewki – elementy tworzone na granicy dwóch farb w drukowaniu wielobarwnym, zapobiegające widocznym błędom pasowania.
Zalewkowanie – ang. trapping; tworzenie zalewek.
